16-09-09

Kwartier Leuven: administratieve indeling in 1570

Ook als men een dorp of een kleine gebiedsomschrijving in het hertogdom Brabant bestudeert, doet men er goed aan de grotere instellingen en structuren te kennen, waarbinnen dat dorp of de gebiedsomschrijving is ingebed. Belangrijk is een goed begrip van de territioriale omschrijvingen op gerechtelijk, fiscaal en bestuurlijk vlak. Zo weet je waar je bronnen moet zoeken. Zeker voor de middeleeuwen en ook nog voor de 16de eeuw zul je immers weinig bronnen op lokaal niveau aantreffen in het archief van de schepengriffie, en dien je je te behelpen met bronnen van een hiërarchisch hoger niveau.

Op gerechtelijk vlak was het Hageland onderverdeeld in de hoofdmeierijen Leuven en Tienen, waaronder ondergeschikte meierijen ressorteerden. Zo was de hoofdmeierij Tienen onderverdeeld in de ondermeierijen Kumtich, Geten, Halen en Zoutleeuw.

De fiscale en bestuurlijke onderverdeling sloot gedeeltelijk aan bij die gerechtelijke organisatie, maar week er ook van af. Vanaf de late middeleeuwen was het Kwartier het hoogste ressort op bestuurlijk en fiscaal vlak. Zo waren er bv. voor het Vlaamstalig gedeelte van het hertogdom de Kwartieren Antwerpen, Brussel en Leuven, die grosso modo overeenkomen met de latere provincies of arrondissementen. Binnen het Kwartier werd gedeeltelijk aangesloten bij de gerechtelijke ondermeieriijen, maar men maakte van de belangrijke heerlijkheden aparte administratieve entiteiten, de zgn. Landen en smalheren.

Hier geef ik de onderverdeling van het Kwartier Leuven rond 1570, zoals die naar voren komt uit de kohieren van de 100ste penning van de hertog van Alva. Die werden uitgegeven door STABEL en VERMEYLEN. We geven hier enkel de onderverdeling voor het Vlaamstalig gedeelte van het Kwartier Leuven.

Leuven en het Kwartier van Leuven

Leuven

Meierij van Heverlee : Heverlee, Oud-Heverlee en Eigenhoven, Vaalbeek, Bertem, Beisem, Assent, Buken, Blanden 

Meierij van Herent : Herent, Winksele, Veltem, Tildonk, Korbeek-Dijle, Neerijse

Meierij van Lubbeek: Lubbeek, Pellenberg, Korbeek-Lo, Lovenjoel, Dutsel, Sint-Pieters-Rode, Holsbeek, Kortijk-Dutsel, Linden, Loonbeek, Wilsele

Hertogdom van Aarschot: Aarschot, Langdorp, Rillaar, Betekom, Messelbroek, Testelt, Bierbeek, Hamme, Sint-Joris-Weert, Mille

Wezemaal: Wezemaal

Land van Sint-Agatha-Rode: Sint-Agatha-Rode, ottenburg, Nethen, Archennes

Land van Diest; Diest, Kaggevinne

Onder de smalheren van Diest:  Meerhout, Vorst, Hoeleden, Lummen

Land van Zichem: Zichem:  Tielt, Waanrode, Miskom, Bekkevoort, Houwaart, Nieuwrode, Molenbeek-Wersbeek

Tienen

Onder de smalheren van Tienen: Sint-Margriete-Houtem, Stok, Bunsbeek, Vissenaken-Sint-Martens

Meierij van Zoutleeuw: Zoutleeuw

Meierij van Halen: Halen, Sint-Joris-Winge, Kersbeek, Geetbets, Webbekom, Deurne, Kapellen, Zuurbeemde, Glabbeek, Meensel, Attenrode, Wever, Kiezegem, Kortenaken

Meierij van de Gete: Landen, Racour, Hakendover, Laar, Eliksem, Gussenhoven, Walsbets, Wommersom, Overhespen, Neerhespen, Wulversom, Overwinden, Neerwinden, Rumsdorp, Neerlanden, Waasmont, Dormaal, Opheylissem

Onder de smalheren van Geten: Neerheylissem, Waalhoeven, Goetsenhoven, Ezemaal, Wange

Meierij van Kumtich: Kumtich, Oorbeek, Willebringen, Vertrijk, Neervelp, Roosbeek, Vissenaken-Sint-Pieter, Binkom

Onder de smalheren van Kumtich: Boutersem, Butsel, Meldert, L' Ecluse, Kerkom, Opvelp, Oplinter, Neerlinter, Budingen, Molenstede

Bronnen

STABEL, P. en VERMEYLEN, F., Het fiscale vermogen in Brabant, Vlaanderen en in de heerlijkheid Mechelen: de Honderdste Penning van de hertog van Alva (1569-1572), Brussel, 1995, p. 62-70.

 

De commentaren zijn gesloten.