25-11-09

Verkiezingen in Budingen tijdens het keizerrijk

In 1799 kwam Napoleon aan de macht en kwam een einde aan het Directoire. Het hele verkiezingssysteem werd grondig veranderd. De grondwet van het jaar VIII (1799-1800) werd in onze gewesten van kracht. Door het senatus-consulte van het jaar X werden weer wijzigingen in het kiesssysteem aangebracht. Er was een getrapt kiessysteem, en op de laagste trap gold een quasi-algemeen stemrecht. De vergaderingen van de stemgerechtigde burgers vormden de assemblées cantonnales. Deze mochten de leden van de arrondissementele en departementale kiescolleges aanduiden. Deze stelden op hun beurt kandidaten voor voor het Tribunaat en het Corps législatif (de kamers van het parlement in Parijs) en de arrondissementele en departementale bestuursorganen. De gemeentelijke bestuurders daarentegen (maire, adjoint en gemeenteraadsleden) werden niet meer verkozen, maar benoemd door het staatshoofd of de prefect.

De kiezerslijsten uit de Napoleontische tijd zijn voor het Dijledepartement bewaard gebleven. Bij wijze van voorbeeld geef ik hier de documenten die ik heb gevonden m.b.t. de verkiezingen van 1810 in Budingen. De verkiezingen vonden in elk dorp van het kanton plaats (in de zgn. assemblée sectionnaire per dorp, de plaatselijke afdeling van de assemblée cantonnale). Er zijn vier kiezerslijsten:

  • voor het departementale kiescollege: le 1er scrutin pour le collège éléctoral du département. Designation de votans qui sont venus déposer leurs bulletins dans la section de Budingen de l' Assemblée cantonale du canton de Léau, Arrondissement de Louvain, Département de la Dyle
  • voor het arrondissementele kiescollege: le 1er scrutin pour le collège éléctoral d' arrondissement. Designation de votans, etc.
  • voor de vrederechters: le 1er scrutin pour la nomination des candidats pour les functions de juge de paix. Designation de votans, etc.
  • voor de bijzitters van de vrederechters: le 1er scrutin pour la nomination des candidats pour les functions de suppléans de juge de paix. Designation de votans, etc. 

Op elke kieslijst staan de namen van de kiezers die hun stem hebben uitgebracht. Opvallend is dat er in Budingen slechts 9 kiezers zijn voor de departementale en arrondissementele kiescolleges, tegenover 52 kiezers voor de vrederechters en hun bijzitters. Getuigt dit van desinteresse in hoofde van de kiezers van Budingen ten overstaan van het bestuur van departement en arrondissement? Of waren de kieslijsten gekuist door de sous-préfet, die krachtens de wet van 1806 de kieslijsten moest goedkeuren? En daarbij lokale tegenstanders van het regime uit de kiezerslijsten weerde? Het veel grotere aantal kiezers voor de vrederechters zou dan kunnen toegeschreven worden aan het redelijk a-politieke karakter van deze functie. Ook zou het kunnen dat de Budingse kiezers veel gemotiveerder waren om de vrederechters te kiezen, omdat die een directe impact hadden op hun concrete leven.

De kieslijsten uit het keizerrijk zijn al wat rijker dan de registres civiques uit het Directoire. Men vindt nu ook het beroep van de kiezers. Voor Budingen en andere plattelandsgemeenten waren het vooral cultivateurs en journaliers. Zeer interessant zijn aanwijzingen over het (an)alfabetisme. De gegevens van de kiezers die niet konden schrijven, werden genoteerd door een lid van het kiesbureau (noms des membres du bureau qui ont écrit pour les votans hors d' état de le faire). In Neerlinter bv. waren er op 81 kiezers niet minder dan 50 analfabeten, d.i. 60%!

Bronnen

Rijksarchief Anderlecht, Dijleprefectuur. Portefeuilles, nr. 898, Verkiezingen 1810, kanton Zoutleeuw

Bronnen voor de studie van het hedendaagse België, Brussel, 1999, p. 81-82.

De commentaren zijn gesloten.