28-11-09

Veetelling Roosbeek in 1795

Tabelle van t' getal der peerden, veulens, koeijen, runderen, ossen, kalveren, vaeren (sic), verkens, boven de 6 maanden en onder, schaepen, oeijen, lammeren, sich bevindende in de gemeijnte van Roosbeek 

Henr. Monnoij, 3 paarden, 1 veulen, 9 koeien, 4 runderen, 3 kalveren, 1 vaars, 4 varkens > 6 maand, 6 varkens < 6 maand

Joannes Vranckx, 4 paarden, 1 veulen, 4 koeien, 4 runderen, 1 kalf, 5 varkens > 6 maand

Jacobus Vranckx, 3 paarden, 6 koeien, 2 ossen, 2 varkens > 6 maand, 5 varkens < 6 maand

Jacobus Dewael, 3 paarden, 1 veulen, 5 koeien, 3 runderen, 1 varken > 6 maand, 5 varkens < 6 maand

Henr. Huts sone arnoldi, 2 paarden, 1 veulen, 3 koeien, 1 rund, 1 kalf, 2 varkens > 6 maand, 4 varkens < 6 maand

Francis Geens, 2 paarden, 1 veulen, 4 koeien, 3 runderen, 3 varkens < 6 maand

Hieronimus Geens 4 koeien, 1 rund, 1 varken > 6 maand, 2 varkens < 6 maand

Guilliam vanweddingen, 1 paard, 1 veulen, 3 koeien, 2 runderen

Franc. Vanweddingen, 1 paard, 1 veulen, 3 koeien, 1 os, 1 kalf

Petrus Wera, 1 paard, 1 veul, 3 koeien, 1 rund, 1 kalf

Jan Dons, 1 paard, 1 veulen, 2 koeien, 1 rund, 1 kalf

Francis vanweddingen, 2 koeien, 2 runderen, 2 kalveren

Lamb. Festraets, 2 paarden, 3 koeien, 1 rund

Louis Lambrechts 3 koeien, 1 rund, 2 kalveren

Petrus Geens, 1 paard, 3 koeien, 1 rund, 1 kalf

Theodor Dewit, 2 koeien, 2 runderen, 1 varken < 6 maand

Henr. Vanweddingen, 1 veulen, 3 koeien, 1 kalf

Joannes Pans, 2 koeien, 1 kalf, 2 varkens < 6 maand

Adr. Serv. Desi?, 2 koeien, 1 rund, 1 varken < 6 maand

Petrus Janssens, 1 koe, 1 rund, 1 kalf, 1 varken < 6 maand

Petrus Vandecauter, 2 koeien, 1 kalf, 1 varken < 6 maand

Jac:Vrancx Sen.(ior), 2 koeien, 1 rund, 1 varken < 6 maand

Henr. Vanhaegendoren, 2 koeien, 1 rund, 1 kalf

Petrus de Coster, 2 koeien, 1 kalf

Franc Festraets, 1 koe, 1 rund, 1 varken < 6 maand

Wed. Guill. Lauers, 2 koeien, 1 rund

Arn. Geusens, 2 koeien, 1 rund

 Guill. Cauwenberghs, 2 koeien, 1 rund

Albert vandecauter, 2 koeien, 1 kalf

Petrus Huts,  2 koeien, 1 rund

Joannes Boon,  1 koe, 1 kalf, 1 varken < 6 maand

Henr. Huts, 1 koe, 1 rund, 1 varken < 6 maand

Gilis Laermans, 1 paard, 1 koe

Petrus Michiels, 1 koe, 1 rund

Jan van Sevenbergen, 2 koeien

Wed. Jacob Vanderstucken, 1 koe, 1 rund

Theodor Laermans, 2 koeien

Joannes den Abt, 1 koe, 1 kalf

Hier. Noë, 2 varkens < 6 maand

Daniel Duwaerts, 1 koe, 1 kalf

Henr. Wartel, 1 koe

Wed. Joannes Vandeput, 1 koe

Joannes Laermans, 1 koe

Wed. Lambert Coenen, 1 koe

Arn. Olivier, 1 koe

Franc. vandebossche, 1 koe

Guill. Hauteques, 1 varken < 6 maand

Nicolaus Dewit, 1 koe

Hier. Geusens, 1 koe

Judocus Swinnen, 1 koe

Maria Theresia Laurens

Peeter Peeters

Urbanus Ruisson(Buisson, Huisson?)

Aldus gedaen opgenomen ende verclaert voor die bovengenoemde persoonen coram die wethouderen van roosbeeck hac 10 januari voors. 1795, onderteekent L.D. Laurens dross(aert), Hendrick Monnoije, Lambertus Festraets, Peeter Wera en Francis Huts

Bronnen

Algemeen Rijksarchief, Administration Centrale et Supérieure de la Belgique, nr. 712, Graan- en veetelling Roosbeek, jaar III (op microfilm)

25-11-09

Verkiezingen in Budingen tijdens het keizerrijk

In 1799 kwam Napoleon aan de macht en kwam een einde aan het Directoire. Het hele verkiezingssysteem werd grondig veranderd. De grondwet van het jaar VIII (1799-1800) werd in onze gewesten van kracht. Door het senatus-consulte van het jaar X werden weer wijzigingen in het kiesssysteem aangebracht. Er was een getrapt kiessysteem, en op de laagste trap gold een quasi-algemeen stemrecht. De vergaderingen van de stemgerechtigde burgers vormden de assemblées cantonnales. Deze mochten de leden van de arrondissementele en departementale kiescolleges aanduiden. Deze stelden op hun beurt kandidaten voor voor het Tribunaat en het Corps législatif (de kamers van het parlement in Parijs) en de arrondissementele en departementale bestuursorganen. De gemeentelijke bestuurders daarentegen (maire, adjoint en gemeenteraadsleden) werden niet meer verkozen, maar benoemd door het staatshoofd of de prefect.

De kiezerslijsten uit de Napoleontische tijd zijn voor het Dijledepartement bewaard gebleven. Bij wijze van voorbeeld geef ik hier de documenten die ik heb gevonden m.b.t. de verkiezingen van 1810 in Budingen. De verkiezingen vonden in elk dorp van het kanton plaats (in de zgn. assemblée sectionnaire per dorp, de plaatselijke afdeling van de assemblée cantonnale). Er zijn vier kiezerslijsten:

  • voor het departementale kiescollege: le 1er scrutin pour le collège éléctoral du département. Designation de votans qui sont venus déposer leurs bulletins dans la section de Budingen de l' Assemblée cantonale du canton de Léau, Arrondissement de Louvain, Département de la Dyle
  • voor het arrondissementele kiescollege: le 1er scrutin pour le collège éléctoral d' arrondissement. Designation de votans, etc.
  • voor de vrederechters: le 1er scrutin pour la nomination des candidats pour les functions de juge de paix. Designation de votans, etc.
  • voor de bijzitters van de vrederechters: le 1er scrutin pour la nomination des candidats pour les functions de suppléans de juge de paix. Designation de votans, etc. 

Op elke kieslijst staan de namen van de kiezers die hun stem hebben uitgebracht. Opvallend is dat er in Budingen slechts 9 kiezers zijn voor de departementale en arrondissementele kiescolleges, tegenover 52 kiezers voor de vrederechters en hun bijzitters. Getuigt dit van desinteresse in hoofde van de kiezers van Budingen ten overstaan van het bestuur van departement en arrondissement? Of waren de kieslijsten gekuist door de sous-préfet, die krachtens de wet van 1806 de kieslijsten moest goedkeuren? En daarbij lokale tegenstanders van het regime uit de kiezerslijsten weerde? Het veel grotere aantal kiezers voor de vrederechters zou dan kunnen toegeschreven worden aan het redelijk a-politieke karakter van deze functie. Ook zou het kunnen dat de Budingse kiezers veel gemotiveerder waren om de vrederechters te kiezen, omdat die een directe impact hadden op hun concrete leven.

De kieslijsten uit het keizerrijk zijn al wat rijker dan de registres civiques uit het Directoire. Men vindt nu ook het beroep van de kiezers. Voor Budingen en andere plattelandsgemeenten waren het vooral cultivateurs en journaliers. Zeer interessant zijn aanwijzingen over het (an)alfabetisme. De gegevens van de kiezers die niet konden schrijven, werden genoteerd door een lid van het kiesbureau (noms des membres du bureau qui ont écrit pour les votans hors d' état de le faire). In Neerlinter bv. waren er op 81 kiezers niet minder dan 50 analfabeten, d.i. 60%!

Bronnen

Rijksarchief Anderlecht, Dijleprefectuur. Portefeuilles, nr. 898, Verkiezingen 1810, kanton Zoutleeuw

Bronnen voor de studie van het hedendaagse België, Brussel, 1999, p. 81-82.

De incompetente agent municipal van Kerkom

Op 1 oktober 1795 werden de Zuidelijke Nederlanden administratief geannexeerd bij de Franse republiek. Vanaf  6 december werden alle Franse wetten, alsook de grondwet van het jaar III van kracht verklaard. Kleinere gemeenten met minder dan 5000 inwoners werden tot kantons samengevoegd en onder een kantonsvoorzitter geplaatst. Voor de streek Tienen-Zoutleeuw waren dat de minicipale kantons Zoutleeuw en Glabbeek. In elke gemeente kwam er een agent municipal en een adjoint. Pas op 21 maart 1797 konden de Zuidelijke Nederlanden voor het eerst hun ambtenaren verkiezen. Tot op dat ogenblik werden ambtenaren door de Franse commissarissen benoemd.

Het was voor het regime natuurlijk niet gemakkelijk om competente bestuurders voor de gemeenten te vinden. Het Franse bewind was niet populair, de functies waren niet bezoldigd, en alle administratie gebeurde in het Frans. Dikswijls moesten lokale bestuurders ontslagen worden, omdat ze niet voldeden of passief verzet pleegden. In Kerkom bv. werd agent municipal Wera in 1796 vervangen omdat die niet competent was: citoyen Wera...a donné sa démission comme administreur, asmatique, fort incommode, ne savant lire ni écrire. Natuurlijk gaat het om de gekleurde visie van de Fransen. Kon agent municipal Wera werkelijk niet lezen en schrijven, of verstond hij geen Frans, of deed hij maar alsof, om er tussenuit te knijpen? 

Bronnen

 Rijksarchief Anderlecht, Dijledepartement, 3035,  Ambtenaren kanton Glabbeek