09-01-11

'Ploeg' in de telling van 1747

Antwoord op een mail van een correspondent, met de vraag wat 'ploeg' betekent in de telling van 1747:

"Een 'ploeg', die in 18de-eeuwse tellingen terugkomt, is een heel duister begrip. Blijkbaar was het toen al een verouderd begrip. Er bestaat heel weinig informatie over wat nu juist een ploeg was, hoeveel bunder ze bevatte. De beste informatie vond ik in Claude Bruneel. Kan nu niet op de exacte titel komen, maar het gaat over de demografie van het hertogdom Brabant in de 17de en 18de eeuw. p. 135 ploeg varieert van regio tot regio: in Namen wan 1 ploeg = 30 bunders. Hij verwijst naar H. Vanhoute, Histoire économique de la Belgique, die 1 ploeg gelijkstelt aan 10 hectaren (=ca. 13 bunder)

Ook Frans Daelemans, in zijn doctoraat over het Pajottenland in de 18de eeuw geeft nuttige informatie. Hij heeft slechts voor enkele dorpen een equivalent in bunder teruggevonden, in 1702 twee dorpen en in 1747 vijf dorpen. hieruit blijkt dat één ploeg ongeveer 20 à 25 bunder bevat.Deze info combineren, zou ik voor de Vlaamstalige regio 's van Brabant 1 ploeg gelijkstellen aan 15 à 25 bunder.

Meer speculatief, heeft het begrip ploeg misschien wel iets te maken met 'mansus', wat in de Karolingische landbouweconomie betekende zoveel grond die toeliet aan één gezin om te overleven. Vermits het toen om zeer lage grondvruchtbaarheid ging, herinner ik mij dat het ging om meer dan 10 bunder (of hectare?). Maar dat is speculatie mijnentweegs.

Ook over het begrip 'schouw' weet ik niet zoveel. Gaat het om een fysieke schouw, of is het meer een abstract begrip, in de zin van haard of gezin, of belastingplichtige eenheid? Men zal misschien meer informatie vinden in de de reglementen die deze belasting invoerden.

Wat je zegt over de opmerking van het rijksarchief dat die tellingen tot heel ver teruggaan, m.n. de late middeleeuwen. Dit is waar. Die zijn uitgegeven door Cosemans, maar die bevaten enkel het aantal haarden, en de namen van de notabelen, dus niet van de individuele gezinnen. Dus zijn die voor genealogen nauwelijks belangrijk, tenzij je denkt dat je voorouders tot die notabelen behoorden.

Pas in de 17de-18de eeuw werden die tellingen nominatief."

 

15:04 Gepost door Hagelandia | Permalink | Commentaren (3) |  Facebook |