27-02-13

Drossaard van Brabant

Het is lang geleden dat ik hier nog vertoefd heb. Ben met andere zaken bezig, tijdstekort, je kent dat. Anyway, er is zich een belangstellingsveld aan het uitkristalliseren, met name de Drossaard van Brabant. Ik had die enkele jaren geleden al ontdekt in de bronnen, en ik vond die figuur heel fascinerend: de kruisboogschutters van de Drossaard die het Brabantse platteland doorkruisen, om jacht te maken op 'vagebonden', deserteurs, 'vreemdelingen', etc. Dat prikkelde mijn verbeelding. Het deed mij denken aan de serie uit mijn jeugd Fabian van Fallada, waarin Oostenrijkse huzaren, deserteurs, geboefte met namen als 'De Neus', weerwolven en kruisboogschutters voorkwamen.Vooral dat element, van kruisboogschutters, sprak mij aan, tenminste ik vermoed dat met het Franse woord archer een kruisboogschutter bedoeld wordt. Dat lijkt mij toch voor de 18de eeuw een archaïsch wapen, in een tijd waarin vuurwapens allang standaard geworden waren.

De compagnie van de Drossaard van Brabant zou men kunnen beschouwen als de Brabantse rijkswacht of marechaussée. De Drossaard was de hoogste politieofficier van het hertogdom Brabant. Zijn taak was het op het platteland 'vagebonden' van allerlei slag op te sporen, aan te houden en te berechten. Zoals het in die tijd de gewoonte was, was er geen scheiding van machten, hetgeen ons 21ste-eeuwers tegen de borst stoot, de cumulatie van politionele en rechterlijke bevoegdheden, hetgeen de willekeur in de hand werkte. Het principe van de scheiding der machten zou pas met de Franse Revolutie ingevoerd worden.

Wegens talloze misbruiken, werd in 1764-1765 door keizerin Maria-Theresia een nieuw reglement op de compagnie van de Drossaard van Brabant uitgevaardigd.  Dat reglement is volledig identiek aan het reglement voor de compagnie van de Prevoost-generaal, die bevoegd was voor het gehele territorium van de Oostenrijkse Nederlanden. We lichten er de artikels uit die ons momenteel interesseren. Het is vertaald vanuit het Frans. Ja, de centrale regering en instellingen gebruikten het Frans, maar de lokale besturen waren in de 18de eeuw ééntalig Vlaams.

 

Reglement voor de compagnie van de Drossaard van Brabant (29 december 1764 en 11 mei 1765)

1. De compagnie van de Drossaard van Brabant bestaat uit 40 man (voornamelijk boogschutters).

4. De Drossaard, en in zijn afwezigheid de bevelvoerende officier, zal erop toezien dat de mannen van zijn compagnie niet alleen de grote wegen patrouilleren, maar ook de afgelegen wegen in het binnenland.

5. De compagnie van de Drossaard zal overal de goede orde bewaren en contant betalen wat haar door de gemeenschappen wordt aangeboden waar ze logeert, verblijft of zich verfrist.

6. De Drossaard mag in de dorpen geen enkele onderofficier of boogschutter van zijn compagnie plaatsen als patrouillant, tenzij hij expliciete toestemming daartoe van de regering gekregen heeft.

15. Niemand mag voor meer dan een termijn van zes jaar worden aangeworven.

16. De Drossaard mag als boogschutters van zijn compagnie enkel jonge, ongehuwde mensen van Brabant, tussen 20 en 35 jaar, met goed gedrag en zeden, aanwerven.

21. De wachtmeester en e sergeant dragen twee gouden strepen op de mouw en twee op de zakken; de brigadiers en korporaals hebben één streep op de mouw. Het uniform van de boogschutters bestaat uit één kleur en de sjako is met zilver geborduurd.

32. De drossaard, noch één van zijn officieren, mag geen enkele boogschutter van de compagnie als knecht nemen.

37. Als de Drossaard, de officieren of de mannen van de compagnie nood behhen aan wagens, karren en paarden voor het transport van de gevangenen, zijn de wethouders verplicht die te leveren. Maar de Drossaard is verplicht hen te betalen op de voet van het reglement van 12 augustus 1749 en ontvangt daarvan kwittantie.

42. Als de Drossaard of zijn officieren nood hebben aan mensen of bijstand ten plattelande, kunnen zij dit vragen aan de wethouders, die verplicht zijn aan die vraag te voldoen.

43. De Drossaard, zijn officieren of manschappen zullen erop toezien dat de boerenpatrouilles uitgevoerd worden volgens de plakkaten van Hare Majesteit.

48. Wanneer de mannen van de compagnie deserteurs van Hare Majesteit aangehouden hebben, zullen ze die overdragen aan hun regiment.

50. De wethouders kunnen met schriftelijke toestemming van de regering rondgasten of patrouillanten houden. Hun loon, gedrag en kleding worden vastgesteld volgens het particuliere reglement voor de 26 rondgasten die het land van Aalst voor haar rekening zal nemen.

Bron: Recueil des Ordonnances des Pays-Bas autrichiens, dl. 9, p. 158-162 en 186-187.

10:31 Gepost door Hagelandia | Permalink | Commentaren (2) |  Facebook |

Commentaren

Beste,

ik was op zoek naar de betekenis van 'archer' van de marechaussée onder de drossaard van Brabant. In Mariekerke-Bornem kwam nl in 1801 een veldwachter die als archer gediend had onder deze instelling.
Zijn naam was Dominique Emmenecker (soms verbasterd tot Heumeneck), ex-militair en een tijdlang wonend in Brussel. Heb je de namenlijsten van de compagnies ooit gezien of heb je die naam al tegengekomen?

groeten,

benny croket

Gepost door: benny croket | 28-03-13

Reageren op dit commentaar

Beste, ik heb me niet beziggehouden met de namen van de archers van de Drossaard. Maar in het archief van de Staten van Brabant (in het rijksarchief van Anderlecht) vind je zeker hun namen. Wel enig opzoekingswerk vereist.

Gepost door: jan | 04-04-13

Reageren op dit commentaar

De commentaren zijn gesloten.