11-04-14

Huisraad in het 15de-eeuwse Brabant

Het onderzoek naar de materiële cultuur op het Brabantse platteland tijdens de late middeleeuwen staat nog volledig in zijn kinderschoenen. Boedelinventarissen en staten van goederen uit de 15de eeuw zijn heel zeldzaam. Voorlopig dienen we ons tevreden te stellen met de gegevens die Lindemans lang geleden heeft opgedolven.

Opwijk (1427)

Het betreft hier een staat van goederen van een leenman van de baljuw van Dendermonde in 1427 (Opwijk behoorde toen tot het graafschap Vlaanderen).

meubels
5 bedden (matrasen) met hun toebehoren, 4 koetsen (bedden), 2 lijsen (banken), een zitkleed, 2 dozijnen cussene (kussens)

kledij
1 zwarten mans keerle ghevoedert met vissen (met bont van visse (?) gevoederde kerel, mantel), 2 vrouwen keerels (mantels) met open mouwen, 1 gevoederd met kleine bont, de andere met queden (?), 1 colier van perlen (halssnoer met parels), 1 pansier (harnas), 1 paerpijpen (armplaten), 1 huve (hier: helm)

kook- en eetgerei
3 zwarte ketels, 4 metalen potten, 2 beckine (waterbekkens?), 1 lavoir (wasketel, waterkan, lampet), 1 handvat en een vispaen (schuimspaan), 2 ijzeren ganzenpannen, 2 ijzeren speten (spit?), 1 couffer (koffer), 1 scrine (kastje), 1 dritsoor (dressoir, buffet), 1 ronde zetel, 1 up gaande (?) zetel, 2 rondeele (rondeel, ronde tafel), 8 buffette (buffet: volgens Weyns in 15de eeuw laag stoeltje), 1 bank, 1 scherm (vuurscherm? tussenschot?)1 scaprade (schappraai, kast), 1 scuertonne, 2 roostschotel, 1/2 dozijn andere schotels, 1 1/2 dozijn sausiere (sauspan), 6 heet scotelen, 3 zoutvaten, 2 tinnen potten, 9 andere stuks tinwerk, 2 metalen kandelaars, 1 brander (brandijzer, vuurijzer: ijzeren constructie die voor een goede luchttoevoer voor het vuur zorgt), 1 rooster, 1 pot ysere (potheis, ijzeren pothengel), 1 hanghele (hangel, haal, lange haak waaraan ketels op verstelbare hoogte boven het vuur worden opgehangen)

textiel

6 amlakine (ammelakens, tafelkleden), 8 dwalen (dweel, handdoek, servet)

(J. LINDEMANS en A. De VOS, Een staat van goederen uit Opwijk (28 september 1427), in: ESB, 1955, p. 128-133)

Het Neerhof te Dilbeek (1433)

Het Neerhof te Dilbeek was een pachthoeve van de abdij van Vorst. In het pachtcontract van 1433 wordt gestipuleerd welke goederen de pachter persoonlijk diende in te brengen (normaal bracht de verpachter het bedrijfskapitaal aan).

veestapel
6 paarden
8 koeien
6 stuks ledichs (?) vee
100 schapen
50 varkens

textiel
10 bedden en toebehoren
3 dozijn kussens
100 ellen ammelaken (tafelkleden) en dwalen (handdoeken)
200 ellen nieuw linnen laken

Kook- en Eetgerei
8 metalen potten
8 ketels, zowel wit als zwart
10 pannen
8 bekers
3 dozijnen tinnen schotels
10 dozijn dwelein (dwalen, handdoeken?)

200 tyelingen winterkoren, evenveel zomerkoren
10 voeders hooi
2 pansieren (harnassen) met alle den harnassche (volledige wapenrusting)
1 wagen
2 ploegen
3 eggen met alle den harnassche
allerhande kleine hafelijke goederen en huisalaam

(J. LINDEMANS, De pachthoven der abdij van Vorst. 5 Het Neerhof, te Dilbeek, in: ESB, 1936, p. 162.

 

Hof te Elishout, te Anderlecht (1433)

In den hoven
1 budelkiste (kas waarin het meel gebuild wordt)
1 houten trog, ongeveer 20 voet lang

in den reefter
1 lang buffet
2 banken op de vloer
1 schermael (wevertoestel)
1 lang buffet
1 staande block (bloktafel?)

in de camer
1 schermael (weverstoestel)
1 kist
1 zedele (zydele, ziedele, sidele: bank), 8 voeten lang
1 draeghbedde
1 vleeskuip zonder scheedel (deksel)
2 haringvaten

in de spinde (vooraadkamer)
1 houten kesestoel (kaasstoel)
1 stenen kaasstoel
3 persstenen
5 kaasberden (berd= schap, rek)
1 botervat
4 grote houten teylen (teilen)
2 kleine houten teilen
5 bisselen (vaatjes?) met deksels
1 grote kuip
1 kleine kuip
1 ton in slechte staat, 

op den vloerder
1 grote brandroede (brandijzer)
1 goede ijzeren haal (hangel, haak om pot boven het vuur te hangen)
1 goede nieuwe metalen pot waarin 11 coppen (drinkschalen)
1 andere houten pot waarin 6 drinkschalen
1 houten pot waarin 3 drinkschalen
1 pan 
1 grote zwarte ketel 
2 witte ketels
3 emmers met ijzer gebonden
1 rooster in slechte staat
1 quaeden treeft (treft, driepikkel om ketels op te zetten, potsteun)
1 cabau (houten schotel)
1 halstervat met brugge en ijzeren banden (maatvat voor granen)
4 ijzeren repen
1 ijzeren mesthaak
1 ijzeren granespet (?)
2 ijzeren gaffels
1 viertel (maatvat voor granen)
1 pingoel (oude graanmaat)
1 goede peertschen (stang)
2 homessen (hooimessen?) 
1 trunkbijl (bijl om bomen te truncken, om te hakken?)
2 goede bierlevelen (kruiken) met ijzer gebonden en de haak die daarbij hoort
9 schotels
1 zide (vergiet, melkteems)
1 houten zoutvat
1 schotelvat
2 korte banken 
1 lange tafel
2 schragen 

(J. LINDEMANS, De pachthoven der abdij van Vorst. 3. Het hof te Elishout, te Anderlecht, in: ESB, 1935, p. 339-342)

 

Hof te Bollebeek van de Abdij van Vorst (1438)

Haardgerei
een brandroede, een haal, een rooster

Koken, eten en bewaren
1 grote pot, een boterstande, 2 nieuwe vleeskuipen, een klein kuipje, een stenen mortier, 1 kleine trechter, een houten schotelvat, 11 eetschotels met 7 lepels, een aarden kruik, een moelie, 7 aarden teilen, 2 houten teilen, 3 houten kaasmanden, 3 zaanpotten, 3 kaasberden,1 vleeshaak, 1 houten zoutvat, 1 goede vleesblok, 3 boterpotten, 1 zoutkorf

meubelen
een hangende schraag, 2 lange tafels, een beddenkoets van 10 vierendelen breed, 1 koets van 2 ellen breed

 

Bronnen/literatuur

P. LINDEMANS, De pachthoven der abdij Vorst, in: Eigen Schoon en de Brabander, 1936, p. 72-73 en 162; 1935, p.341-342.

J. WEYNS, Volkshuisraad in Vlaanderen, 4 dln., 1974.

A. MEULEMANS, Kommentaar op twee boedelbeschrijvingen van 1504-1505, in: ESB, 1967, p. 34-46.

16:16 Gepost door Hagelandia | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.