02-01-18

Afschaffing/verzachting van de dode hand in Brabant, 13de eeuw

(heeft nog wat editing nodig)

Afschaffing of verzachting van de dode hand in het kader van de rurale vrijheidskeuren door de hertog van Brabant en particuliere heren[1]. We vermelden hier enkel zij die expliciet betrekking hebben op de afschaffing of verzachting van de dode hand. Het is meestal niet duidelijk of dode hand hier in de ruime of de enge  betekenis gebruikt wordt. Enkel in Breda wordt gezegd dat de dode hand vervangen wordt door de keurmede (beste kateel), en spreekt men expliciet over lijfeigenen (lieden met serviel statuut). Het is interessant dat hertog Hendrik II spreekt over de dode hand als een afpersing (extorsio).

Onze-Lieve-Vrouw-Tielt (1200)

omnes inhabitantes parochiam de Tylt a mortua manu liberos fecimus ita quod nec nos nec aliquis nostrorum posterorum eos post mortem divident extra montem apud Tilt. [2]

Alle inwoners van Tielt maken wij vrij van de dode hand, zodanig dat noch wij, noch iemand van onze opvolgers, hen na de dood mogen belasten over de Berg bij Tielt. (2a)

Halen (1206)

sint liberi et immunes …a quadam pecunia quod aflif dicitur[3]
               Dat (de inwoners van Halen)  vrij mogen zijn van een heffing die men aflijf noemt.

Neerijsse (1211)

talem libertatem concessimus et dedimus omnibus manentibus et ad manendum venientibus in advocatia nostra apud Nederysche quod liberi erunt …a mortua manu[4]

Wij verlenen en geven zulke vrijheid aan allen die verblijven, of zullen verblijven, in onze voogdij over Neerijsse, dat ze vrij zullen zijn van de dode hand

Bertem (1219)

exactionem quam vulgo appelant mortuas manus[5]

Breda (1246) (6)

Homines in terra nostra manentes & servilis conditionis existentes liberos dimittimus tali conditione ut post obitum eorum singuli 12 denarios Lovanienses pro Turmodo persolvant .

De lieden van onvrije conditie die op ons domein verblijven, maken we vrij, op die voorwaarde, dat ze na hun overlijden elk 12 Leuvense denieren betalen voor de keurmede

Testament Hendrik II van Brabant (1247)

fideliter promisimus quod ab hac die in perpetuum terram nostram quam jam possidemus ab illa exactione sive extórsione que vulgariter dicitur mortua manus absolvimus & quitamus

 

[1] Zie Wauters, Libertés, Sabbe, Kempen en Steurs.

[2] Brabantsche Yeesten, p. 617

[2a] De inwoners binnen Berg daarentegen kregen het stadsrecht van Aarschot. Zie ook: O.-L.-V.-Tielt in het verleden, 1958, p. 70.

[3] Wauters, Libertés, p. 64.

[4] Brabantsche Yeesten, p. 617

[5] Verbesselt, Parochiewezen Brabant, dl. XV, p. 235.

(6) Goetschalckx, in: Bijdr. Gesch., 1906, p. 355-358.

00:16 Gepost door Hagelandia | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

Post een commentaar