24-12-09

Verkiezingsfraude in Bunsbeek, jaar VI

Enkele burgers van Bunsbeek aan de Centrale Administratie van het Dijledepartement, 1 prairial jaar VI (20 mei 1798)

In vorige bijdrage hebben we gezien hoe de verkiezingen tijdens het Directoire in onze gewesten georganiseerd werden. In de kantonnale Assemblée primaire werden de kiesmannen verkozen, die later de kandidaten voor de wetgevende lichamen in Parijs konden aanduiden. Daarnaast vonden ook verkiezingen plaats waarbij de lokale bestuurders van elke gemeente werden aangeduid: de agent municipal en de adjoint. Die verkiezingen vonden plaats in de gemeentelijke Assemblée municipale.

De verkiezingsprocedure voor de lokale ambtenaren was dezelfde als voor de departementale kiesmannen: alleen burgers die ingeschreven waren in het Registre civique konden stemmen en verkozen worden. Er werd een voorzitter, secretaris en stemopnemers gekozen. De namen van de kiezers ingeschreven op het Registre civique werden voorgelezen, waarna overgegaan werd tot het kiezen van een municipaal agent en zijn adjunct.

Op lokaal vlak vond er een machtsstrijd plaats tussen overtuigde republikeinen en aanhangers van de oude orde. Elke groep trachtte de verkiezingen te gebruiken en te manipuleren ten eigen bate. We hebben een geval gevonden in verband met de verkiezingen van 1 prairial jaar VI (20 mei 1798) van de municipale agent van Bunsbeek, dat tot het kanton Glabbeek behoorde. Blijkens de klacht van enkele Bunsbeekse burgers werd Joseph Denis verkozen, die niet op de kiezerslijst was ingeschreven, hetgeen onwettelijk was. Jean Charles, Toelen en Jan van Goedtshoven, deden hierover hun beklag bij de Centrale Administratie van het Dijledepartement. Wellicht waren zij aanhangers van het Franse regime, anders zouden ze niet kunnen hopen om gehoor te vinden bij het bestuur van het departement. Opvallend is dat ze de klacht in het Nederlands maakten, terwijl alle administratie in het Frans behoorde te gebeuren.

Ik geef hier letterlijk de klacht van die verontwaardigde burgers van Bunsbeek. Maar omdat men toen nauwelijks hoofletters, komma 's en punten gebruikte, voeg ik die er zelf aantoe om de leesbaarheid te bevorderen. Ook voeg ik witregels toe, omdat monolitische teksten op internet nauwelijks leesbaar zijn. Hier staan we voor fundamentele problemen in verband met teksteditie: blijven we zo getrouw mogelijk aan de letterlijke tekst, of passen we hem aan teneinde hem voor hedendaagse lezers begrijpelijker te maken?

Vrijheijdt gelijkheijdt broederlijkheijdt

Proces verbael van wegens de gemeijnten van Bunsbeek, canton van Glabbeek

Wij ondergeschreven borgers van Bunsbeek, verclaeren hoe dat op den 13 floreal 6 jaar de Republiek, binnen onsen dorpe van Bunsbeek, canton van Glabbeek, omtrent 3 uren naer middag sijn vergaedert geweest de borgers, welke regt hebben om te kiesen, tot het kiesen voor eenen agent, ten huijse van joannes van Troeijenhoven tot Bunsbeek,

ende de gemeijnten vergaedert sijnde, is er gekosen eenen president  met eenen secretaris en drij scrutateurs, en eer den keus begonst is, den apel gedaen van de borgers staende op den borgers leijst, en den apel gedaen sijnde, is er uijtgesproken, al die op den borgers leijst oft Register civick niet en stonden, dat sij geen stem konde geven, oft niet en konde aengekosen worde,

dan is het geschiet, als dat door de meerderheijdt der stemmen is aengekosen voor agent Josephus Denis, inwoonder tot Bunsbeek, welke op den borgers leijst of register civick niet en staet, en dat wij ondergeschreven borgers protesteren tegen die stemme die Josephus Denis heeft bekomen, en dat wij seggen als dat de amt van agent souden moeten sijn aen die de meeste stemme heeft bekome naest Joseph Denis, welke op den registre civik staet,

daerom sende wij ondergeschrevenen, aen u oppermagt dees proces verbael om te laeten cesseren volgens de wetten van t republieck, ende versoeke wij ondergeschrevene dat ul: de goetheijdt souden willen hebben van cito te willen schreijven aen het canton van Glabbeek over het versoek van dese klacht

Blijve met alle eer en respeck ul: onderdaenig en houwe ons aen de wet der Republiek vive Republieck

Actum Bunsbeek canton van Glabbeek, den 1 prairial 6 jaar der Franse republieck

Jean Charles
Toelen
Jan van Goedtshoven

Bronnen

Rijksarchief Anderlecht, Dijledepartement, nr. XX.

25-11-09

De incompetente agent municipal van Kerkom

Op 1 oktober 1795 werden de Zuidelijke Nederlanden administratief geannexeerd bij de Franse republiek. Vanaf  6 december werden alle Franse wetten, alsook de grondwet van het jaar III van kracht verklaard. Kleinere gemeenten met minder dan 5000 inwoners werden tot kantons samengevoegd en onder een kantonsvoorzitter geplaatst. Voor de streek Tienen-Zoutleeuw waren dat de minicipale kantons Zoutleeuw en Glabbeek. In elke gemeente kwam er een agent municipal en een adjoint. Pas op 21 maart 1797 konden de Zuidelijke Nederlanden voor het eerst hun ambtenaren verkiezen. Tot op dat ogenblik werden ambtenaren door de Franse commissarissen benoemd.

Het was voor het regime natuurlijk niet gemakkelijk om competente bestuurders voor de gemeenten te vinden. Het Franse bewind was niet populair, de functies waren niet bezoldigd, en alle administratie gebeurde in het Frans. Dikswijls moesten lokale bestuurders ontslagen worden, omdat ze niet voldeden of passief verzet pleegden. In Kerkom bv. werd agent municipal Wera in 1796 vervangen omdat die niet competent was: citoyen Wera...a donné sa démission comme administreur, asmatique, fort incommode, ne savant lire ni écrire. Natuurlijk gaat het om de gekleurde visie van de Fransen. Kon agent municipal Wera werkelijk niet lezen en schrijven, of verstond hij geen Frans, of deed hij maar alsof, om er tussenuit te knijpen? 

Bronnen

 Rijksarchief Anderlecht, Dijledepartement, 3035,  Ambtenaren kanton Glabbeek